كۆمه‌ڵ و ڕێبازی (هه‌قه‌) كان له‌ دوو توێی كتێبێكدا

له‌ چاره‌كی دووه‌می سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، ناوچه‌ی (سورداش) ی سه‌ر به‌ پارێزگای سلێمانی، ده‌بێته‌ ناوه‌ندی ده‌ركه‌وته‌یه‌كی نوێی ئایینیی و كۆمه‌ڵایه‌تیی و ئابوری، ئه‌م ده‌ركه‌وته‌یه‌ به‌شێوه‌یه‌ك بڵاو ده‌بێته‌وه‌ و سنووری ناوچه‌یه‌كی به‌رفراوانی كوردستان ده‌گرێته‌وه‌ كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك مێژووی ناوچه‌كه‌، ئاڵوگۆڕی له‌م شێوه‌یه‌ی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌بینیووه‌. هه‌ندێك ناوه‌ڕۆكی ئه‌م ده‌ركه‌وته‌یه‌، به‌ بزوتنه‌وه‌یه‌كی نێو كایه‌ی به‌گژاچوونه‌وه‌ی ده‌ره‌به‌گایه‌تی ده‌زانن و هه‌ندێكی دیكه‌، به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ ته‌ریقه‌تی سۆفیگه‌ری ناوده‌به‌ن و له‌لایه‌ن نووسه‌ره‌ بێگانه‌كانی وه‌كو (سێ‌.دی. ئیدمۆنز، كلۆدیۆس جێمس ڕیچ، هێنی هارۆلد هانسن)شه‌وه‌ بووه‌ته‌ جێگه‌ی سه‌رنج و تێڕوانین. ئه‌گه‌ر به‌شێك له‌هۆی گرنگی پێدانی كۆمه‌ڵی هه‌قه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ فره‌لایه‌نی ڕه‌هه‌نده‌كانی ناو ئه‌م ده‌ركه‌وته‌یه‌ و په‌یوه‌ندیدارێتی به‌ ئایین و دابونه‌رێت و لایه‌نی كۆمه‌ڵایه‌تیی و چۆنێتی كاركردنیان و..هتد، ئه‌وا زیاتر له‌مه‌، گرنگیدانه‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كه‌ فۆرم و ناوه‌ڕۆكێكی كۆمه‌ڵایه‌تیی و ئایینی نه‌هێشته‌وه‌ كه‌ بارگاوی نه‌بێت به‌ ده‌رهاویشته‌كانی و هێنانه‌ ئارای دۆخێكی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی وه‌هابوو كه‌ پێش خۆی خسته‌به‌رده‌م پرسیاره‌ و ڕێڕه‌وی ئاراسته‌یه‌كی نوێی وه‌های هێنایه‌ ئاراوه‌، كه‌ هه‌رگیزاوهه‌رگیز له‌پێش خۆیان به‌دی نه‌هاتبوو.
ئه‌گه‌ر (شێخ عه‌بدولكه‌ریمی كوڕی حاجی شێخ مسته‌فای كوڕی حاجی شێخ ڕه‌زای عه‌سكه‌ر) وه‌ك ڕابه‌ر و پێشه‌وای درێژه‌پێده‌ری زنجیره‌ی ته‌ریقه‌ت و ئیرشادپێكردنی ته‌ریقه‌تی نه‌قشبه‌ندی، له‌ماوه‌یه‌كی كورتدا توانیبێتی به‌ لادانێك له‌ نه‌قشبه‌ندێتی، ئه‌م دابونه‌ریته‌ له‌ به‌شێكی كوردستاندا و له‌ پارێزگاكانی سلێمانیی و هه‌ولێر و كه‌ركوكدا، بڵاو بكاته‌وه‌، ئه‌وا له‌سه‌رده‌می دوای خۆیدا و له‌لایه‌ن هه‌ریه‌ك له‌ مامه‌ڕه‌زای برایی و حه‌مه‌ سووری كڵاوقوته‌وه‌، به‌لادانێكی دیكه‌، ده‌ركه‌وته‌كه‌ پێی نایه‌ چوارچێوه‌یه‌كی دیكه‌وه‌ كه‌ جێگه‌ی پرسیاری قوڵتر و هه‌مه‌ لایه‌نه‌ تر بن و شێوه‌یه‌ك له‌ بیركردنه‌وه‌ و ڕه‌فتاركردن بهێننه‌ ئاراوه‌ كه‌ نه‌ك به‌ دابونه‌رێتی ئه‌و كاته‌ی باوی كۆمه‌ڵگای كورده‌واری نامۆ بێت، بگره‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێك ڕۆشنبیری بێگانه‌ و ناوخۆشه‌وه‌ جێگه‌ی سه‌رنج و تێڕوانین بێت و به‌وه‌ لێك بدرێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مانه‌ لاده‌ری ئایین و خوڕه‌وشتی كۆمه‌ڵایه‌تی كورده‌واریین و ده‌ستی دوژمنان و بێگانه‌یان له‌ پشته‌وه‌یه‌، ته‌نانه‌ت له‌م لایه‌نه‌وه‌، نووسه‌رێكی وه‌ك (شاكیر فه‌تاح) له‌سه‌ره‌تادا به‌هه‌ڵه‌دا چووه‌ و دواتر له‌ ڕاستی بابه‌ته‌كه‌ به‌ئاگا بووه‌ته‌وه‌.
كۆمه‌ڵی هه‌قه‌كان و دواتریش مامه‌ ڕه‌زایی و حه‌مه‌ سوورییه‌كان، له‌ كۆمه‌ڵگای كورده‌واریدا، به‌رهه‌م هێنه‌ری كه‌له‌پورێكی مه‌زنن و بۆ ئه‌وه‌ ده‌شێن كه‌ مێژووی ناوداران و ناوچه‌و بیرو به‌رنامه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تییان كۆبكرێته‌وه‌ و جۆری كۆبوونه‌وه‌ و ڕێبازی بیركردنه‌وه‌ و ڕۆڵی ژن و خۆپیشاندان و هه‌ڵوێستی كۆمه‌ڵایه‌تیی و خوڕه‌وشت و جلوبه‌رگ و ....هتدیان له‌لایه‌ن به‌شی توێژینه‌وه‌ و پاراستنی ئینیستیوتی كه‌له‌پوری كورده‌وه‌ بخرێته‌ به‌رنامه‌ی كاری پاراستن و توێژینه‌وه‌وه‌. هه‌رله‌م گۆشه‌نیگایه‌وه‌، داوا له‌ سه‌رجه‌م نووسه‌ر و ڕۆشنبیر و ئه‌رشیفه‌وانه‌ به‌رێزه‌كان ده‌كه‌ین كه‌ به‌مه‌ستی زیاتر سه‌ركه‌وتنی كاره‌كه‌مان، به‌ زانیاریی و تێبینیی و پێشنیازه‌كانیان هاوكاریمان بكه‌ن و هه‌ر له‌ئێستاوه‌ سوپاسیان ده‌كه‌ین.